Pa amb tomàquet

Brood met tomaat — het eerste wat op tafel komt, aan de hele Catalaanse kust.

Het verhaal

Vraag hier niet om "pan con tomate". Dat is het Spaans van de toerist. Aan de Maresme heet het pa amb tomàquet, en het is geen recept maar een handeling — iets wat een kind leert voordat het leert koken.

De tomaat kwam pas na de zestiende eeuw uit de Nieuwe Wereld naar deze kust, en het duurde nog generaties voordat iemand hem over droog brood ging wrijven. De verhalen zeggen dat het begon als armemensenwerk: brood van gisteren, te hard om te eten, weer zacht en eetbaar gemaakt met een overrijpe tomaat die toch niemand meer wilde. Wat begon uit noodzaak werd het meest Catalaanse gebaar dat er bestaat. Josep Pla schreef er hele bladzijden over — over de vraag of je de tomaat wrijft of snijdt, of het brood geroosterd hoort of niet. Aan die vragen herken je waar iemand vandaan komt.

Bij ons op het terrein groeien de tomaten die het te warm hebben gehad om mooi te blijven. Dat zijn precies de goede.

Voor wie / wanneer

• Aantal personen: 4, als begin van de maaltijd

• Tijd: tien minuten, niet langer

• Seizoen: hoogzomer, als de tomaten aan de plant scheuren van de warmte

Wat je nodig hebt

• pa de pagès of ander stevig zuurdesembrood — 8 sneden, niet te dun

• rijpe tomaten, het liefst de zachte tros-tomaat (tomàquet de penjar) — 4 stuks

• knoflook — 1 teen, optioneel en met mate

• olijfolie, de goede, extra vergine — royaal

• zeezout — een snuf, grof

Hoe je het maakt

1) Rooster het brood tot het net kleurt en de randen krokant worden. Boven houtvuur als je dat hebt, anders in een droge pan of onder de grill. Het moet weerstand geven als je erop drukt.

2) Wil je knoflook, wrijf dan nu de teen licht over het warme brood — een halve haal, niet meer. De hitte van het brood vangt de scherpte.

3) Snijd een tomaat doormidden en wrijf de open kant over het brood tot alleen het vel in je hand overblijft. Het brood drinkt het vruchtvlees, de pitjes, het vocht. Het oppervlak wordt roze en glanst.

4) Giet de olijfolie eroverheen in een dunne straal, heen en weer. Wees niet zuinig — dit is waar de olie zich laat proeven.

5) Strooi het zout. Eet meteen, met je handen, voordat het brood zacht wordt.

Aan tafel

Dit is het bord dat op onze tafel staat voordat er iets anders komt — bij een glas vermouth in de late namiddag, of naast een schaal met jamón en manchego. Meer heeft het niet nodig. Wie het ingewikkelder maakt, heeft het niet begrepen.